رشی خوراسانی(رشوانلو)

واژگان کهن کردی کرمانجی در زبان هخامنشیان

توجه : واژگان کردی با رسم الخط کرمانجی لاتین نوشته شده است

هَزانَ : در فارسی باستان به معنی «زبان» است در کردی واژهhozan van به معنی گوینده و خواننده است.ضمن اینکه واژه « xizan»&«xozan» (تبدیل «ه» به«خ») در کردی کرمانجی خراسان به معنی کودکی است که سخن گفتن را آغاز کرده است (با واژه فارسی خیزنده یا خزنده اشتباه نشود)  

در کردی کرمانجی مراحل زندگی این گونه است:

۱- کودک تازه به دنیا آمده می شود

sava & zarok & bemakî & memikmij & mindal & têşik

2-کودکی که سخن گفتن را آغاز کرده است میشود xozan & xizan

3-نوجوان می شود cihêl & sîpe

4-جوان میشود cayl & rewal & xort

5-میانسال میشود navser

6- پیر میشود pîr

7- پیری که از کار افتاده شده است میشود ( kal(gal

هَراُوَ : در فارسی باستان به معنی «همه» و در کردی کرمانجی «herî» به معنی «خیلی زیاد» است

هَدیش : در فارسی باستان به معنی «جایگاه ، مسکن ، قصر » و در کردی کرمانجی و دیگر گویشهای کردی «hîş-î» به معنی «حیاط ،خانه و جایگاه زندگی» است

هَ اُ وَم : در فارسی باستان ضمیر «او» است و در کردی کرمانجی «ev» به همین معنی است

زورَ : در فارسی باستان به معنی «دروغ ، فریبکاری و کار نادرست » است در کردی کرمانجی«zor-kar » به همین معنی است .این کلمه در کردی باستان (پهلوی) نیز وجود دارد .ضمن اینکه« derew» در کردی کرمانجی به همین معنی است که در زبان مادی «زَرّو» بوده است(ز=د) . در فارسی «ز» مادی (کردی) تبدیل به «د» شده است و در بعضی کلمات کردی نیز رخنه کرده است . مثلا کردان به «دست» میگویند «zest» و ……

زبا : در فارسی باستان به معنی «فرا خواندن و برگشت » است و در کردی کرمانجی «zivir» به معنی برگشت است(تبدیل «ب» به «و» از خاصیت های زبانهای ایرانی است)

شی یاتی : در فارسی باستان به معنی «سعادت ،آرامش و شادی » است و در کردی کرمانجی «şaêtî» به همین معنی است

شی یَو : در فارسی باستان به معنی «رفتن و عازم شدن » است و در کردی کرمانجی «şan-din» به معنی فرستادن و عازم کردن است. ضمن اینکه در بسیاری از کلمات کردی کرمانجی «ش» در فارسی تبدیل به «چ» و «ژ» در کردی شده است . کلمه« شی » (رفتن) در فارسی باستان به صورت «çû» (رفت) در کردی نمود پیدا کرده است

زام: در فارسی باستان به معنی «زمین» است و در کردی کرمانجی «zim» به همین معنی است.این واژه «zim-ang» به معنی زمین پشت به آفتاب نیز وجود دارد

زَنَ : در فارسی باستان به معنی «انسان» است . در کردی واژه «me-zin» به معنی انسان بزرگ و یا بزرگ خاندان است. که از ۲ بخش تشکیل شده است «me» که به معنی بزرگ است و در کلماتی مثل «مهین» وجود دارد و «zin» که همان فارسی باستان به معنی «انسان» است و در کردی به این خالصی و اصالت باقی مانده است

ویدَرنَ : نام یک شخص است . که کلمه «وید» در آن به معنی «جدا » است.در کردی کرمانجی واژه «venda» به معنی «دور، جدا ،گُم» وجود دارد

وَهَرَ : در فارسی باستان به معنی «بهار» است و در کردی کرمانجی «vehar» به همین معنی است و هنوز حرف«و» به مانند ۲۵۰۰ پیش از این باقی مانده است

ویس – پا : در فارسی باستان به معنی «همه » است . در کردی کرمانجی «giş-t» به معنی «همه» است .خاطر نشان میکنم «و» در فارسی باستان ، اوستا و پهلوی در بسیاری از واژه های کردی و فارسی تبدیل به «گ» شده است. مثلا «وراز» در اوستا و پهلوی تبدیل به «گراز» شده است و یا «ویشتاسپ» تبدیل به «گشتاسپ » شده است.و در گویش نسل جدید کردان تبدیل به «ق» شده است که در واژه بعدی مشاهده می کنیم.(تبدیل «س» به «ش» از ویژگیهای زبانهای ایرانی است)

وَس-ای : در فارسی باستان به معنی مطابق میل و بسیار زیاد» به کار رفته است . در کرمانجی میگوییم «ye vêsa » یعنی این چنین است .مطابق میل است. از طرفی واژه «qes» نیز به معنی بسیار زیاد است.(و=ق ) در کردی کرمانجی می گوییم

« ve qes gep kir ku kocikê min çû»

وار : در فارسی باستان به معنی «پوشاندن ، محافظت کردن » است و در کردی کرمانجی «war» به همین معنی است

یاوا : در فارسی باستان به معنی «زمانی که » است و در کردی کرمانجی «gava» به همین معنی است.در کردی کرمانجی میگوییم

gava ku mirov zimanê xwe neparize !

çawan eşe dike namûsa xwe biparize? ?

«ی» در اوستا و فارسی باستان تبدیل به «ج» و سپس «گ» شده است.

رَاُجَ : در فارسی باستان به معنی روز است و در کردی «roj» به همین معنی است. ضمن اینکه واژه «roc-ikandin» به معنی ساییدن، براق کردن ، پوست کندن و… از همین واژه بنیاد میگیرد

وان : در فارسی باستان به معنی«چیره شدن » و در سانسکرست به معنی «آرزو ، یا چیزی را به زحمت به دست آوردن است » در کردی کرمانجی «vîn» یا «evîn» به معنی عشق است. شبکه تلویزیونی کردی vîn tv نیز از همین واژه بنیاد گرفته است

وَاِنَ : در فارسی باستان به معنی «دیدن» و در کردی کرمانجی «wîn» به همین معنی است (biwîn )

لازم به ذکر است از فارسی باستان حدود ۴۰۰ کلمه باقی مانده است که اکثر آنها مربوط به زبان کردی و به ویژه کردی کرمانجی است و فارسی امروزی کمتر در آن دخیل است که در کلمات ذکر شده مشاهده نمودید.و در ماههای آینده اندک اندک کلمات دیگر را نیز برای شما هم زبانان اصیل آریایی ام خواهم نگاشت.

اما پرسش این است چرا تاکنون در این مورد تحقیقات کم و جسته گریخته صورت گرفته است؟

وقتی این سئوال را ازیکی از اساتید زبانهای باستانی پرسیدم ایشان در جواب گفتند : آیا تاکنون شما از کردی کرمانجی فرهنگ لغتی به ما ارائه داده اید که منبع تحقیق ایرانشناسان داخلی و خارجی شود؟

البته در ادامه آگاهی یافتم که در اروپا و آمریکا تحقیقات علمی و دامنه داری صورت گرفته و کتابهایی نیز چاپ شده است. متاسفانه به علت سستی پژوهشگران در ترجمه این کتابها و از طرفی با فارس گرایی کاذبی که در ایران شاهد هستیم ، از این کتابها بی بهره ایم.

 البته تعداد فرهنگ لغت هایی که کردان کرمانج ترکیه تالیف کرده اند بیشتر از فرهنگ لغات فارسی است که در ایران چاپ شده است..مشکل در اینجاست که به فارسی ترجمه نشده اند.

ضمن اینکه تعداد زیادی فرهنگ لغت کردی سورانی ،کلهری ، ایلامی ،لری ، لکی و….. تا کنون چاپ شده است که ایران شناسان از این گویش های زبان کردی به فراوانی کمک گرفته اند. اما جای فرهنگ لغت کرمانجی به فارسی و فارسی به کرمانجی خالیست.

در آیه ۱۳ سوره مبارکه حجرات خداوند بلند مرتبه میفرمایند :

یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى‏ وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ۱۳

 یعنی :

 ای مردم! بی تردید ما همه افراد نوع شما را از یک مرد وزن (آدم وحوا) آفریدیم و شما را از قبیله ها و اقوام مختلف قرار دادیم تا همدیگر را بشناسید مسلماً گرامی ترین شما نزدخدا پرهیزکارترین شماست همانا خداوند بسیار دانا وآگاه است.

 در این آیه وجود اقوام مختلف نعمت خداوند است و قطعا ناسپاسی از نعمت خداوند گناه کاری است

بر کسی پوشیده نیست که زبان و فرهنگ به اصطلاح فارسی در حال حاضر بیمار است و با فارسی باستان تفاوت های عمیقی دارد و با وجود اینکه مخارج زیادی از بیت المال صرف تبلیغ و توسعه این زبان می شود ولی در اکثر مجامع زبانشناسی دنیا دارای رتبه شرم آوری در بین زبانهای دیگر است . از طرف دیگر با مدد گرفتن از ابزارهای رسانه ای و… آگاهانه یا ناآگاهانه در حال تخریب زبانهای اصیل ایرانی همچون کردی ،لری ،لکی ، مازنی ،گیلانی ،بلوچی و.. است. هر چند زبان کردی به همت پژوهشگرانش کمتر آسیب دیده است. اما کمترین وظیفه تو جوان کرد این است که اگر می خواهی به فرهنگ و زبان ایران کمک کنی ، در یادگیری زبان و فرهنگ کهن و اصیل کردی و آموزش آن به فرزندانت همت بگماری. تا فرزندان سالمتری ازجهات دینی و فرهنگی داشته باشی . هر چند اقبال نسل جدید کردان خراسان به زبان کردی کرمانجی و آموزش آن به فرزندانشان در چند ساله اخیر ستودنی است.شما نیزبا سخن گفتن به کردی آنان را یاری کنید

از زاویه فرهنگی نیز فارسی نه تنها به اعتماد دیگر اقوام اصیل ایرانی پاسخ مثبت نداده است بلکه برخی از ویژگیهای مثبت روحی و اجتماعی را نیز از اقوام اصیل ایرانی دور نموده است. و این فاجعه و تهاجم فرهنگی زبان و فرهنگ فارسی از نظام طاغوتی پهلوی آغاز شد و پدران و مادران ما را به حیله و نیرنگ به فارسی گرایی تشویق کرد ولی تا کنون چاره ای برای این بنیان دروغین وکاذب سنجیده نشده است. از مقامات کشوری انتظار این است بر پایه دستورات اسلام عزیز همانطور که سایر نشانه های طاغوتی را از کشور زدودند این میراث شرم آور و پلید سیستم پهلوی را نیز از ریشه بخشکانند . زبان و فرهنگی که زمانی بزرگ پرور و انسان ساز بود اکنون در چنته چیزی جز گمراهی برای ارائه به جامعه ایرانی ندارد. مشخصا در مناطق کردنشین خراسان مشاهده میکنیم از نظر روحی و اجتماعی (آنان که « کُرد»تر هستند« سالم » تر و« مُتَدَ یّن» تر نیز هستند)

خوشبختانه شنیده ها حاکی از این است که در سال جاری دو کتاب فرهنگ لغت کردی کرمانجی به فارسی به همت استاد پاک سرشت و دیگری به همت استاد کلیم الله توحدی ،( سنگ صبور کردان خراسان) چاپ خواهد شد و اثرات آن را در سالهای آینده در نوشته های ایرانشناسان خواهیم دید.

ضمن اینکه در مقاله قبلی نگاشتم که در مورد کرمانج بودن بودن هخامنشیان مدارک و اسناد معتبری در تالیفات ایرانی و خارجی وجود دارد که پس از آماده شدن ، خدمتتان ارائه می شود

سرافراز و کُرد باشید

کُرد را باشد به ایران اعتبار همچو ایران را به کُردان افتخار

 منبع (çav kanî): فارسی باستان نوشته رولانت گ . کنت